Το Δράν

Περί φτώχειας

Οι τελευταίες εξελίξεις της διεθνούς επικαιρότητας δείχνουν με σαφήνεια ότι θα ακολουθήσει σημαντική επιδείνωση του προβλήματος της φτώχειας. Η 17η Οκτωβρίου έχει καθιερωθεί από το 1992 ως Διεθνής Ημέρα για την Εξάλειψη της Φτώχειας. Πρόκειται για ένα από τα σοβαρότερα κοινωνικά προβλήματα, το οποίο επηρεάζει όχι μόνο τις αναπτυσσόμενες χώρες, αλλά και τον ανεπτυγμένο κόσμο σε αρκετό βαθμό.

Τι ορίζεται ως φτώχεια

Η φτώχεια μπορεί να οριστεί ως αδυναμία κάλυψης βασικών βιοτικών αναγκών εξαιτίας της έλλειψης επαρκών πόρων. Έχει καθιερωθεί να προσδιορίζεται με βάση το εισόδημα. Διακρίνεται σε απόλυτη (κυρίως στις αναπτυσσόμενες χώρες), όταν κάποιος ζει με λιγότερο από ένα καθορισμένο ποσό ανά ημέρα, αδυνατώντας να ικανοποιήσει τις πρώτιστες ανάγκες διαβίωσης, και σχετική (κυρίως στις ανεπτυγμένες χώρες), όταν κάποιος ζει με αρκετά χαμηλότερο από τον μέσο όρο εισόδημα, δυσκολευόμενος να καλύψει άλλες ανάγκες πέρα από τις πιο ζωτικές.

Το πρόβλημα σήμερα

Οι χρόνιες αδυναμίες των αναπτυσσόμενων χωρών, ο πόλεμος, οι φυσικές καταστροφές, οι ευρείες κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες, η φοροδιαφυγή και ο ρατσισμός κατά συγκεκριμένων μειονοτικών ομάδων αποτελούν τις κύριες αιτίες του προβλήματος. Δυστυχώς, οι διαστάσεις του φαινομένου παραμένουν απογοητευτικές, παρά τη διαρκή εξέλιξη στην τεχνολογία και τη βιομηχανική παραγωγή.

Υπολογίζεται ότι περισσότεροι από 610 εκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο σήμερα ζουν υπό συνθήκες ακραίας φτώχειας (διεθνής εκτίμηση από τη σελίδα Worldpoverty.io), δηλαδή περίπου ένας ανά δεκατρείς ανθρώπους παγκοσμίως. Το φαινόμενο της ακραίας-απόλυτης φτώχειας, βέβαια, αφορά ως επί το πλείστον τις αναπτυσσόμενες χώρες. Στην Ελλάδα, σύμφωνα με στοιχεία του 2021 για το οικονομικό έτος 2020 (από την έρευνα της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής), το ποσοστό του πληθυσμού σε κίνδυνο φτώχειας (εν προκειμένω σχετικής φτώχειας) ή κοινωνικό αποκλεισμό ανέρχεται σε 28,3%, δηλαδή σχεδόν 3 εκατομμύρια άτομα. Είναι, λοιπόν, εμφανές πως τα ποσοστά φτώχειας, τόσο εντός της χώρας μας, όσο και διεθνώς, απέχουν αρκετά από τα επιθυμητά επίπεδα.

Φτώχεια και ανθρώπινα δικαιώματα

Το πρόβλημα της φτώχειας, πέρα από το γεγονός ότι επιφέρει δυσμενείς συνέπειες όχι μόνο στα πληττόμενα άτομα, αλλά και στην κοινωνία εν γένει, προσβάλλει άμεσα τα ανθρώπινα δικαιώματα. Η Οικουμενική Διακήρυξη για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα αναφέρει ρητά (Άρθρο 25, παρ. 1 εδ. α) ότι «καθένας έχει δικαίωμα σε ένα βιοτικό́ επίπεδο ικανό́ να εξασφαλίσει στον ίδιο και στην οικογένειά του υγεία και ευημερία, και ειδικότερα τροφή, ρουχισμό, κατοικία, ιατρική περίθαλψη όπως και τις απαραίτητες κοινωνικές υπηρεσίες». Παράλληλα, σύμφωνα με το Σύνταγμα της Ελλάδος (Άρθρο 21, παρ. 1 εδ. β), «το Κράτος μεριμνά για τη διασφάλιση συνθηκών αξιοπρεπούς διαβίωσης όλων των πολιτών μέσω ενός συστήματος ελάχιστου εγγυημένου εισοδήματος». Επομένως, βλέπουμε ότι η διαβίωση υπό συνθήκες ακραίας φτώχειας παραβιάζει σαφέστατα τα ανθρώπινα δικαιώματα, γεγονός που καθιστά ακόμα πιο επιτακτική τη λήψη μέτρων από την πλευρά των κρατών για την αντιμετώπιση του προβλήματος. Αξίζει, μάλιστα, να σημειωθεί πως το θεμελιώδες δικαίωμα στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια δεν προστατεύεται όταν αρκετοί συνάνθρωποί μας αδυνατούν να ικανοποιήσουν μέχρι και τις πιο ζωτικές ανάγκες τους.

Το παρόν κείμενο έχει ως στόχο να αναδείξει ένα μείζον κοινωνικό πρόβλημα και να επισημάνει ότι πολλά αγαθά τα οποία εμείς θεωρούμε δεδομένα είναι δυσπρόσιτα για μεγάλο αριθμό ανθρώπων διεθνώς. Θα ήθελα το άρθρο αυτό να ολοκληρωθεί με μια φράση του Νέλσον Μαντέλα: «Η καταπολέμηση της φτώχειας δεν είναι μια πράξη φιλανθρωπίας. Είναι μια πράξη δικαιοσύνης. Είναι η προστασία ενός θεμελιώδους ανθρώπινου δικαιώματος, του δικαιώματος στην αξιοπρέπεια και σε μια αξιοπρεπή διαβίωση».